-
Azərbaycanın XV əsrdə yaşamış görkəmli dövlət
xadimi Həsən Padşah Bayandur dövlətçilik tarixi-
mizdə mühüm yer tutan nadir şəxsiyyətlərdəndir.
Azərbaycanın və bütün Şərqin zəngin dövlətçilik
ənənələri və yaşadığı dövrün beynəlxalq münasibət-
ləri ilə, o cümlədən xristian dünyasında baş verən
hadisələrlə dərindən tanış olan Həsən Padşah son
dərəcə tədbirli siyasi xadim kimi tanınmışdır.
Həsən bəy Bayandur 1423-cü ildə Ağqoyunlu
Əli bəyin və Saray Xatunun ailəsində dünyaya gəl-
mişdi. Həsən bəy 11 yaşı olan zaman Kəmah hakimi
olan əmisi Yaqub bəyin yanında xidmətə başlamışdı.
Atının yemini verməkdə çətinlik çəkən bu yeniyet-
mənin gələcəkdə güclü bir imperatorluq yaratmağa
nail olması onun qüdrətli bir dövlət adamı olduğunu
açıq şəkildə göstərir.
1453-cü ildə Ağqoyunlu bəyliyində taxt-taca
yiyələnən və 1468-ci ildə mərkəzi Təbriz şəhəri
olan Azərbaycan Ağqoyunlu dövlətini yaradaraq
qısa müddət ərzində onu qüdrətli imperiyaya çe-
virən Həsən Padşah xalqa qarşı mərhəmətli olma-
sına görə dövrünün əksər mənbələrində adil Sultan
adı ilə tanınır. Bir insanın xalqını sevməsi, onun di-
linə, tarixi ənənələrinə dəyər verməsi, onun xalqına
bağlı olmasında və güclü şəxsiyyət olmasından irəli
gəlir. Həsən Padşah yüksək milli şüura sahib olan
bir hökmdar idi. Həsən Padşah Oğuz elinə və onun
Bayandur boyuna mənsub olmasından qürur duyur-
du.
Həsən Padşah Bayandurun şəxsiyyətinin böyük-
lüyü ilə italyan diplomatlarını, tacirlərini hər zaman
heyrətləndirmiş və onlarda xoş təəssürat yaratmış-
dır. Venesiya diplomatlarının səyahətnamələrində
Həsən Padşah “alicənab, ağıllı, uzaqgörən, igid,
qəhrəman və hər cür çətinliklərdən azad bir insan”
kimi təqdim olunur.
Kiçik yaşlarından başlayaraq həyatı daim mü-
barizə meydanında keçməsinə baxmayaraq, bu bö-
yük hökmdar elmə böyük qiymət vermiş, dövrünün
alimlərini, elm xadimlərini himayə etmişdir. O,
cümə axşamları tanınmış elm adamlarını sarayına
toplayaraq xüsusi elmi müzakirələr keçirərdi. Ta-
nınmış riyaziyyatçı və astronom Əli Quşçuya böyük
iltifat göstərmiş, hətta onu elçi kimi Osmanlı sultanı
Fateh II Mehmedin yanına göndərmişdi.
DOI:10.30546/25194011.2026.101.6.1.164
-
№1 - 2026
-
TOFIQ NƏCƏFLI